4.1.1 Markmið

Ø Að efla safnið sem þjóðbókasafn og bókasafn Háskóla Íslands.
Ø Að auka fjölbreytni í þjónustu safnsins og bæta hana.
Ø Að skerpa ímynd safnsins sem þekkingarveitu og efla hlutverk þess sem forystuafls meðal íslenskra bókasafna.
Ø Að efla safnið sem eftirsóttan vinnustað.

4.2 Sérstök markmið og áherslur í starfi stofnunar
Safnið hefur að undanförnu lagt áherslu á hlutverk sitt sem þekkingarveita, þ.e. stofnun sem leggur sig fram um að veita þekkingu til samfélagsins fremur en að fólk þurfi að koma í safnið til að ná í þá þekkingu sem til er í heiminum. Í samræmi við tvöfalt hlutverk safnsins hafa áherslurnar í starfsemi safnsins verið einkum tvenns konar:
1. Stafrænt íslenskt þjóðbókasafn, sem tengist áherslum safnsins við að koma íslensku efni í stafrænt form og gera það aðgengilegt í gegnum vef safnsins. Yfir ein milljón síður eru nú þegar komnar á vefinn og unnið er markvisst að því að auka það efni. Safnið annast söfnun á vefsíðum og varðveitir þær og stefnir að því að verða eitt fyrsta land í heimi þar sem allur menningararfurinn er aðgengilegur í tölvutæku formi.
2. Stafrænt rannsóknarbókasafn (Rannsóknabókasafn Íslands). Verkefnið byggir á því að gera vísinda- og fræðaiðkun auðveldari á Íslandi með því að auka aðgengi landsmanna að rafrænum gögnum, tímaritum og gagnasöfnum, og með því að halda úti virkri og öflugri heimasíðu þar sem allir sem stunda fræðiiðkanir geti átt greiðan aðgang að því efni.

Bæði þessi verkefni þarf að þróa nánar, auka það efni sem gert er aðgengilegt og bæta aðgengið með því að gera leitir samhæfðar svo að hægt sé að leita í mörgum gagnasöfnum, sem geyma ólíkt hráefni í einni leit.

Aðgengismál

Á vef safnsins eru allar upplýsingar um þá þjónustu sem í boði er. Allt húsið er byggt með þarfir hreyfihamlaðra í huga og er hjólastólaaðgengi um öll opin svæði. Í því eru lyftur fyrir fatlaða, snyrtingar fyrir fólk í hjólastólum o.s.frv. Auk þess er sérstakt aðgengissetur fyrir fatlaða stúdenta. Þann 17. maí 2002 var undirritaður samningur milli Landsbókasafns og Námsráðgjafar Háskóla Íslands um þetta aðgengissetur. Markmið samningsins er að auka þjónustu við fatlaða stúdenta og samnýta húsnæði og tækjabúnað sem Landsbókasafn og Námsráðgjöf hafa yfir að ráða. Í téðum samningi er gert ráð fyrir sérstöku aðgengissetri fyrir fatlaða í tveimur herbergjum í safninu. Á þriðju hæð er herbergi ætlað blindum og sjónskertum en á fjórðu hæð er aðstaða fyrir hreyfihamlaða og nemendur með sérstaka námsörðugleika. Tölvudeild Landsbókasafns sér um tölvuþjónustu og Námsráðgjöf annast kostnað við að þjálfa stúdenta og starfsfólk í notkun þessa búnaðar. Aðgengissetur þetta er einnig aðgengilegt fötluðu fólki sem ekki er nemendur við Háskóla Íslands ef það eru ekki í notkun af stúdentum.
Afgreiðslutími safnsins er frá 8.15- 22.00 á virkum dögum um vetrartímann en skemur á sumrin. Afgreiðslutími er birtur á vef safnsins. Safnið er öllum opið sem eru orðnir 18 ára. Þar sem safnið er rannsóknarbókasafn hefur verið talið ómögulegt að veita yngra fólki óheftan aðgang.

Starfsmannastefna og endurmenntun
Safnið hefur starfsmannastefnu sem samþykkt var árið 2004. Þar segir m.a.: Stjórnendur Landsbókasafns Íslands – Háskólabókasafns telja að til þess að ná fram settum markmiðum þurfi stofnunin að hafa yfir að ráða hæfu og vel menntuðu starfsfólki, sem getur axlað ábyrgð og sýnt frumkvæði í starfi og geti þannig tekið virkan þátt í framþróun stofnunarinnar. Starfsmannastefnan fylgir hér sem fylgirit 1.

Flestir starfsmenn safnsins eru í tveimur stéttarfélögum, Félagi háskólakennara og SFR. Í samræmi við samninga frá 2001 var gert starfsmat á öllum störfum í safninu og í framhaldi af því var þessu starfsmati varpað yfir í launatöflur sem kallaði á miklar launahækkanir á síðasta ári. Væntanlega eru laun því nú sambærileg því sem gerist í öðrum háskólastofnunum sem miðað er við.

Í kjarasamningum eru ákvæði um bæði rannsóknaleyfi og námsleyfi starfsmanna með háskólamenntun og safnið hefur einnig lagt til hliðar ákveðna fjárupphæð á hverju ári sem notuð er til námskeiðahalds, ráðstefna og kynnisferða.

Jafnréttisstefna

Jafnréttisstefna var sett í safninu árið 2004. Þar segir: Stefna Landsbókasafns Íslands-Háskólabókasafns er að gæta fyllsta jafnréttis milli kvenna og karla og að hver starfsmaður verði metinn á eigin forsendum. Þannig verði tryggt að mannauður stofnunarinnar nýtist sem best. Kynbundin mismunun er óheimil, í hvaða formi sem hún birtist og er það stefna safnsins að útrýma slíkri mismunun komi hún í ljós.

Jafnréttisáætlun safnsins nær ekki eingöngu til jafnréttis karla og kvenna heldur jafnréttis á öllum sviðum þótt sérstök áhersla verði lögð á jafnrétti kynjanna við alla stefnumótun, ákvarðanatöku og áætlanagerð. Jafnréttisáætlun safnsins fylgir hér með í fylgiriti 2.

Upplýsingatækni

Stefna Landsbókasafns í upplýsingatækni byggir á stefnu ríkisstjórnarinnar Auðlindir í allra þágu og stefnu menntamálaráðuneytisins: Áræði með ábyrgð. Landsbókasafn nýtir upplýsingatækni í nær allri sinni starfsemi. Safnið heldur út nútímalegum vef þar sem veitt er aðgengi að ýmis konar rafrænum gögnum, bæði gögnum sem safnið hefur sjálft sett í stafrænt form og því sem keyptur er aðgangur að (Sbr. 4.2 hér að framan).
Auk þess er talsvert mikil útgáfa á vegum safnsins, einkum í formi kynningarbæklinga um hin ýmsu svið starfseminnar. Þar að auki eru til prentaðir bæklingar og loks gefur safnið út ársritið Ritmennt með fræðigreinum sem tengjast hlutverki safnsins sem Landsbókasafn.

5. Skyldur og ábyrgð
Á samningstímanum skulu Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn og menntamálaráðuneyti standa skil á verkum sem hér segir:

5.1 Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn:
· Fyrir 1. maí 2006 leggja fram drög að langtímaáætlun til næstu fimm ára um helstu verkefni, forgangsröðun og áherslur á tímabilinu 2006-2010, sbr. reglugerð nr. 1061/2004 um framkvæmd fjárlaga og ábyrgð á fjárreiðum ríkisstofnana í A-hluta.
· Í desember ár hvert skal skila ráðuneytinu ársáætlun fyrir næsta ár sem innihaldi bæði rekstraráætlun og tiltekin markmið og mælikvarða innan ársins á grundvelli langtímaáætlunar sbr. reglugerð nr. 1061/2004.
· Fyrir lok janúar ár hvert skal skila drögum að ársskýrslu til ráðuneytisins þar sem gerð er grein fyrir árangri í starfsemi stofnunarinnar undanfarið ár með samanburði við þau markmið sem birt eru í ársáætluninni ásamt fjárhagsuppgjöri. Í lokaskýrslu skal auk þess sem að framan greinir, m.a. greina frá starfsmannamálum svo sem samsetningu og hreyfingu á starfsfólki.
· Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn skal vera reiðubúið til samstarfs við aðrar menningar- og menntastofnanir eftir því sem tilefni gefast og hagkvæmt þykir fyrir báða aðila.
· Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn skal gæta hagkvæmni í rekstri og starfa í samræmi við samning þennan og fjárlög.

5.2 Menntamálaráðuneyti:
· Þegar langtímaáætlun liggur fyrir skal ráðuneytið taka innan 30 daga afstöðu til markmiðssetninga, forgangsröðunar og mælikvarða sem þar koma fram.
· Samráðsfundir skulu haldnir minnst einu sinni á ári þar sem farið er yfir framgang umsaminna verkefna, áætlun næsta árs, ársskýrslu og fjárlagatillögur. Í kjölfar fundarins leggur menntamálaráðuneyti mat á árangur starfsemi Landsbókasafns Íslands - Háskólabókasafns. Mat þetta skal liggja fyrir eigi síðar en mánuði eftir að Landsbókasafn lætur ársskýrslu sína í té.
· Ráðuneytið mun vekja athygli Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafns á laga- og reglugerðarbreytingum er varða starfssvið stofnunarinnar og kunna að hafa áhrif á framkvæmd þeirra verkefna sem samningurinn nær til.

6. Mat og eftirlit á starfseminni

6.1 Tölulegir mælikvarðar
Á hverju ári eru gerðar ítarlegar verkefnaáætlanir um starfsemi safnsins, sem er gríðarlega fjölþætt. Með því að fara yfir verkefnaáætlun hvers árs er hægt að fylgjast með hvað hefur áunnist og hvað hefur ekki tekist og hvers vegna.

Í ársskýrslu safnsins eru birtar staðtölulegar upplýsingar um starfsemina og eru þessar tölur aðgengilegar á vef safnsins. Þar að auki eru teknar saman staðtölur sem kallaðar hafa verið lykiltölur sem sýna eiga þróun verkefna frá einum mánuði til annars.

Í bígerð er að innleiða Balanced scorecard í smáum stíl til að byrja með, og skoða breytur sem hægt er að mæla án þess að mælingarnar kalli á of mikinn kostnað.

6.2 Huglægt mat
Landsbókavörður leitar eftir almennu mati starfsfólks á starfsemi stofnunarinnar a.m.k. einu sinni á ári á almennum starfsmannafundi.

7. Önnur atriði
Aðilar samningsins eru sammála um nauðsyn þess að endurskoða lög um safnið, m.a. til þess að færa markmið þess í nútímalegri horf og forgangsraða þeim. Hlutverk og markmið safnsins eru breytast í ljósi tæknilegra framfara og breyttra viðhorfa til þekkingarmiðlunar. Það er að breytast úr safni, sem varðveitir gögnin fyrir notendur, í það að vera þekkingarveita, sem leggur áherslu á að notandinn geti nýtt sér það sem í boði er frá sinni heimatölvu.

8. Gildistími og endurskoðun samnings
Samningurinn gildir fyrir tímabilið 1. janúar 2006 – 31. desember 2010. Heimilt er að endurskoða samninginn ef ófyrirséðar aðstæður valda því, að mati beggja samningsaðila, að ákvæði samningsins eru talin óraunhæf. Undirbúningur að endurnýjun samningsins skal hefjast a.m.k. þremur mánuðum áður en samningstíma lýkur.

Samningur þessi er gerður í tveimur samhljóða eintökum og heldur hvor aðili sínu.

________________________
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir
menntamálaráðherra



F.h. Landsbókasafns Íslands - Háskólabókasafns


__________________
Sigrún Klara Hannesdóttir
landsbókavörður



Fylgiskjal 1

Landsbókasafn telur að markmiðum safnsins verði best náð með framsækinni starfsmannastefnu þar sem áherslur eru lagðar á eftirtalin atriði:

1. Ráðningar

· Leitast skal við á hverjum tíma að hæfasti einstaklingurinn sé ráðinn í öll ný störf innan stofnunarinnar óháð kyni, aldri, trúarbrögðum eða litarhætti.
· Leitast skal við að starfsmenn hafi öðlast þá menntun sem starfið krefst.
· Nýir starfsmenn skulu strax fá nægilega þjálfun til þess að takast á við starfið og þeim er í framhaldi séð fyrir viðbótarþjálfun eftir því sem þurfa þykir til þess að auka starfshæfni þeirra og til þess að takast á við nýjungar og breytingar.
· Nýir starfsmenn skulu fræddir um starfsemi safnsins, lög og reglur sem um það gilda og um réttindi og skyldur starfsmanna. Starfsmannahandbók safnsins er vegvísir að þessum upplýsingum.

2. Starfslýsingar
· Starfslýsing skal vera til fyrir öll störf í safninu og skal hún vera tilbúin við upphaf hvers starfs.
· Starfslýsingar skulu þannig úr garði gerðar að starfsmaðurinn geri sér fulla grein fyrir hlutverki sínu og ábyrgð, tengslum við aðra starfsmenn, tilgangi starfsins og helstu verkþáttum þess.

3. Endurmenntun

· Leitast skal við að gera starfsmönnum kleift að eigin frumkvæði að afla sér endurmenntunar til þess að viðhalda kunnáttu í starfi sínu eða til þess að bæta starfsgrundvöll sinn á einhvern hátt. Enn fremur verður starfsmönnum boðið upp á nauðsynlega endurmenntun til að takast á við sífellt fjölbreyttari og viðameiri verkefni innan stofnunarinnar.

4. Samskipti

· Leggja skal áherslu á aukin samskipti starfsmanna og mótun jákvæðs viðhorfs.
· Stuðlað skal að góðum starfsanda, jákvæðu viðmóti, gagnkvæmri virðingu og umburðarlyndi.
· Virkja skal starfsfólk á uppbyggilegan hátt, deila ákvörðunarvaldi, styrkja það til þátttöku og til að leita nýrra leiða til úrlausna verkefna.
· Stofnunin skal leggja kapp á markvissa upplýsingagjöf til starfsmanna með tölvupósti, með reglubundnum starfsmannafundum og með skilvirkri notkun upplýsingatöflu.
· Kynferðisleg áreitni, einelti, lítillækkun eða önnur óviðeigandi hegðun er ekki undir neinum kringumstæðum liðin innan safnsins.
5. Starfsframi
· Sjá skal til þess að hæfileikaríkir starfsmenn öðlist þann frama innan stofnunarinnar sem þeir eiga skilið að svo miklu leyti sem það er unnt.
· Starfsmönnum skal gefinn kostur á að sækja um stjórnunarstöður innan stofnunarinnar jafnt við aðra.
· Möguleikar meðal starfsmanna skulu jafnir til starfsframa, þannig að tryggt sé að hæfileikar þeirra nýtist sem best óháð kyni, aldri, trúarbrögðum eða litarhætti.

6. Hvatning og umbun

· Starfsmönnum skal veitt hvatning, hrós og umbun fyrir vel unnin störf, þannig að þeim finnist þeir og störf þeirra metin að verðleikum og séu í framhaldi af því tilbúnir til þess að gera betur og axla aukna ábyrgð.

7. Stjórnun öryggismála

· Stjórnun öryggismála skal vera skýr og á hverjum tíma skulu vera tiltækar áætlanir um viðbrögð gegn vá.
· Starfsmenn sem sinna þjónustustörfum skulu fá reglulega fræðslu í skyndihjálp.

8. Heilsurækt

· Stuðla skal að góðri heilsu starfsmanna, bæði með aðgerðum innan húss og með því að veita þeim árlegan styrk til heilsuræktar eða líkamsþjálfunar.

9. Starfsumhverfi og starfsskilyrði
· Lögð skal áhersla á að starfsumhverfi og starfsskilyrði séu fullnægjandi.
· Vinnuaðstaða og húsnæði skal aðlagað að þörfum starfseminnar eftir því sem fjárveitingar leyfa hverju sinni.

10. Starfslok
· Starfsmönnum, sem þess æskja, skal eftir atvikum gefinn kostur á hlutastarfi er þeir nálgast eftirlaunaaldurinn.



Fylgiskjal 2 15. mars 2004

Íslensk jafnréttislöggjöf nr. 96/2000 tryggir öllum jafna stöðu, óháð kynferði, með tilliti til starfa og launa. Löggjöfin leggur jafnframt formlegar skyldur á atvinnurekendur um gerð skriflegrar jafnréttisstefnu ef starfsmenn eru 25 eða fleiri. Fyrirtæki/stofnanir skulu setja sér stefnumið eða verkefnaskrá um það hvernig jafnrétti verði náð.

Jafnréttisáætlun
Stefna Landsbókasafns Íslands-Háskólabókasafns er að gæta fyllsta jafnréttis milli kvenna og karla og að hver starfsmaður verði metinn á eigin forsendum. Þannig verði tryggt að mannauður stofnunarinnar nýtist sem best. Kynbundin mismunun er óheimil, í hvaða formi sem hún birtist og er það stefna safnsins að útrýma slíkri mismunun komi hún í ljós.

Jafnréttisáætlun safnsins nær ekki eingöngu til jafnréttis karla og kvenna heldur jafnréttis á öllum sviðum þótt sérstök áhersla verði lögð á jafnrétti kynjanna við alla stefnumótun, ákvarðanatöku og áætlanagerð. Í starfsmannastefnu safnsins segir:
· Leitast skal við á hverjum tíma að hæfasti einstaklingurinn sé ráðinn í öll ný störf innan stofnunarinnar óháð kyni, aldri, trúarbrögðum eða litarhætti.

Aðgerðir
· Í auglýsingum um störf skal koma fram að við ráðningar sé tekið mið af jafnréttisáætlun.
· Gæta skal jafnréttis við ráðningar starfsmanna og tilfærslur í starfi. Verði tveir eða fleiri umsækjendur um starf metnir jafn hæfir, verði umsækjandi valinn af því kyni sem er í minnihluta á umræddu starfssviði.
· Leitast skal við að jafna hlutfall kvenna og karla í hinum ýmsu störfum innan stofnunarinnar.
· Við úthlutun verkefna svo og við ákvarðanir á starfsaðstæðum skal þess gætt að hvorugu kyninu sé mismunað. Þetta á við um eftir- og endurmenntun, rannóknarmisseri, ákvarðanir um þátttöku á námskeiðum og ráðstefnum og önnur mál af svipuðum toga.
· Gæta skal jafnréttis hvað varðar ábyrgð og þátttöku starfsmanna í starfshópum og nefndum.
· Greiða skal jöfn laun og sömu kjör fyrir jafnverðmæt og sambærileg störf. Starfsmannastjóri skal safna saman upplýsingum um laun, vinnutíma, ákvarðanir um tilhögun starfsskilyrða og breytingar á þeim.
· Konur og karlar skulu eiga jafnan aðgang að starfsþjálfun og endurmenntun.
· Starfsfólk Landsbókasafns skal eiga kost á sveigjanlegum vinnutíma, sbr. 13. grein laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins frá 1. júlí 1996. Þannig skal starfsfólki auðveldað að samræma fjölskylduábyrgð og starf eins og kveðið er á um í jafnréttislögum.